Vecdi Erbay

Süha’yla ne zaman tanıştım, sahiden hatırlamıyorum şimdi. Ama onunla asıl muhabbeti ve dostluğu, Piya’da “Pitonüşümesi”ni yayına hazırlarken kurmuştuk. Ama zaten Süha’yla muhabbet etmek, dostluk kurmak, onu tanıyan herkesin bildiği gibi, hiç zor değil. Yeter ki havasında olsun, hiç tanımadığı biriyle, iki dakika sonra sarmaşdolaş kahkahayla güldüklerini görmek mümkün. Çevresi en geniş şair olması boşuna değildi.

Uzatmadan, kitap yayımlandıktan sonra, çalıştığım gazete için (sanırım o tarihte ülkede gündem gazetesinde çalışıyordum) bir söyleşi yapmıştık. Piya Kültürevi’nin salonunda birkaç saat süren söyleşi sırasında şiire, hayata, insana, doğaya, hayvanlara, türkiye’nin sorunlarına dair çok şey anlatmıştı. Zaman zaman kahkahalarla bölünen, arada Süha’nın sesine yansıyan hüzünle ya da isyan dalgasıyla sürüp giden söyleşinin tamamını ne yazık ki yayımlama şansım olmamıştı. Aşağıda söz konusu söyleşi aşağıda. Süha’yı yeterince anlatan bir söyleşi mi, emin değilim. Süha’yı yine en iyi kitaplarından tanımak mümkün gibi geliyor bana. “Nişantaşı… Nişantaşı…” adlı kitabını okuduğumda, bunca yılın arkadaşını yeterince tanımadığımı düşünmüştüm. Herkes gibi onun da kendini gizleyen bir tarafı vardı demek ve bu gizli dünyayı yazdıklarıyla ortaya çıkarıyordu ancak.

Bir gün Beyoğlu’nda ya da Üsküdar iskelesinde karşılaşacakmışız gibi bir duygu var içimde. Başka bir şehre, ülkeye gitti kimseye haber vermeden ve yine kimseye haber vermeden çıkıp gelecekmiş gibi bir duygu. Karşılaşmamız epey gürültülü ve neşeli olacak. Bu duyguyu korumaya çalışacağım.

 

O bir piton

Almanya’da yaşayan şair Süha Tuğtepe, “Sanıyorum şiirin asıl amacı, herkesin sözcükleri gördüğü anlamıyla değil, görünmeyen anlamlarıyla yeniden tanımlamayı denemesi. Belki o zaman edebiyat sonsuz üretime girebiliyor” diyor.

VECDİ ERBAY

Süha Tuğtepe 1956 Kastamonu Cide doğumlu. İlk şiirleri 1978′de Türkiye Yazıları dergisinde yayımlanan Tuğtepe’nin ilk kitabı “Yüzler ve Zarflar” Broy Yayınları arasında çıktı. Ardından uzun aralarla “Düşler ve Seyrek Zamanlar”, “Sürgün Mozaik” kitapları Piya Yayınları tarafından yayımlandı. Geçtiğimiz günlerde yine Piya Yayınları’ndan çıkan “Pitonüşümesi” Tuğtepe’nin dördüncü kitabı.

“Pitonüşümesi” içinde barındırdığı bütünlükle, yalınlığıyla Tuğtepe şiirinin geldiği aşamayı gösteriyor. Almanya’da yaşıyor olmasına rağmen, Türkçe’den ve Türkiye’den kopmamış bir şair duyarlığını yansıtıyor “Pitonüşümesi”. Tuğtepe ile son kitabını konuştuk

Bir dönem bir siyasi partide (HEP) çalıştın, bu nedenle, hep tartışılan bir soru sormak istiyorum: Şair partili olmalı mı?

Şairden politikacı olamayacağını düşünüyorum. Ama şairin dünya görüşünün olması kaçınılmaz bir şey. Dünya görüşünü, yazdıklarının anlam katmanları içinde verir mutlaka. Politika yapmak çok kendine özgü profesyonel yanları olan bir iş. Düşüncelerimi zaman zaman politikacılarla paylaşıyorum ama her şairin mutlaka politikanın içinde yer alması gibi bir kural yok.

Kürtlerle ilgili konuşurken “Sürgün Mozaik”teki izleği düşündüm. Karadeniz ve orda yaşayan Rumlar da önemli bir izlekti o kitapta…

Pavese’den okuduğum bir cümle çok etkilemişti beni: “Bir toplum içinde kendini savunacak gücü olmayanlar, o toplumun üstünde baskı uyguladığı azınlıklardır” gibi bir cümle. Oradan yola çıkarak yazmaya başladım Sürgün Mozaik’i. Bu ülkede hakkını arayamayan, ülkelerarası bir takım politikalar yüzünden gürültüye gitmiş, acılar çekmiş ve kendi toprağında ölememiş insanlar var. Bu insanlar sistemli olarak 1923′ten 1974′e kadar Anadolu’dan göç süreci yaşamışlar. Rumlar, Süryaniler, Keldaniler, Ermeniler… Böyle bir mozaik var. Bu mozaikten eksilmeler başladıkça etkilendim. Kalabalık gruplar haklarını savunabiliyorlar, ancak küçük grupların haklarını arama durumları hiç olmadı. Onların bu toplum içinde olması büyük zenginliktir benim için. Nedeni ne olursa olsun, onların Anadolu’dan Avrupa’ya gidiyor olmaları beni çok etkilemişti. Sürgün Mozaik böyle bir etkilenmenin ürünüdür. Ayrıca her şiir kitabının bir teması olmalı diye düşünüyorum. İlk kitapta bunu pek başaramadım belki, ama diğer kitaplarımda buna hep dikkat ettim.

Pitonüşümesi’nin teması fani. Kimdir bu fani?

Kitabın adını Tiratlar olarak düşünmüştün önce. Sonra Pitonüşümesi daha sıcak geldi bana. “Ey fani” dinsel kavram olmasına rağmen o dinsel kavramın anlamını başka türlü doldurmak istedim; kendimle kendi tiratlarımla doldurmak istedim. Bir biçimiyle ilk üç kitapta eksik bıraktığım bir şeydi bu. Kendimle hesaplaşmalarımın eksikliğini gidermeye çalıştım. Üç kitaptan ayıklanan bir temadır bu. Aşağı yukarı beş yıllık bir çalışma.

Yazıt şiirinde, “Anlam bile bizi anlayamadı ey fani” diyorsun? Bu kadar zor mu şairin hayatı?

Sanıyorum şiirin asıl amacı, herkesin sözcükleri gördüğü anlamıyla değil, görünmeyen anlamlarıyla yeniden tanımlamayı denemesi. Belki o zaman edebiyat sonsuz üretime girebiliyor. Bunu da sanıyorum Borges’in bir yazısında okumuştum ve çok etkilenmiştim. Böyle bir yanı var anlamla şair ilişkisinin. Herkesin gördüğü bir noktadan bakmayıp başka bir noktadan bakmayı hedeflemek. O nedenle bu dize çıktı. Şiirin bütün teması da, şairin kendiyle ilgili arayışlarının izleği.

“O hüzün/ Pansiyonu var./ Oturur içinde/ şiir denen sermaye/ leyl-i meccani” diyorsun, şiir bir sermaye olabilir mi gerçekten?

İrfan Yalçın’a yazılmış bir şiirdir bu. İrfan abi gerçekten çok incelikli, edebiyat hamuru olan bir insandır. Şiir denen sermayenin içinde oturmasına gelince, hakikaten edebiyat dışında yapabileceği başka bir şey yoktu. Bir sürü şey yapmaya kalktı, beceremedi, batırdı. Sonunda gidip Köyceğiz’e yerleşti. İrfan abinin o yanı bana çok çekici gelmişti. 70′li yıllardan beri izlediğim, hayatını bildiğim bir insan. Galiba biraz ben de öyleyim. Şiir dışında diğer bütün işler battı. Bir tek şiir gidiyor.

Lirik ile ironi arasında güçlü bir denge kurmuşsun Pitonüşümesi’nde. İki yapı da kitabın vazgeçilmezi gibi. Bu yaşadığın, tanıdığın hayatla mı ilgili?

Elbette. İnsan yazdıklarına kendi içtenliğini sindiremezse ortaya inandırıcı bir şey çıkmaz. Önce samimi olmalı edebiyatçı. Lirik ile ironik yapının birbiriyle içli dışlı gitmesi benim hayatımda da aynı. Bir dönem çok lirik, bir dönem ironiktir. Bu med-cezirler içinde kalmak durumundayım. Sokağa çıkıyorsun, toplumun içine giriyorsun, toplumun içinden geriye çekiliyorsun, çekildiğin anda duyduğun her şey, inanılmaz acılar verebiliyor, rahatsız olduğun şeylerle yüz yüze geliyorsun. O rahatsızlığı dışarı çıkarmak zorundasın. Bu şiir yazanların kendi kendini tedavi yöntemi belki. Üstüne binmiş ağırlıktan o şizoid krizlerden kurtulmak için başka şansın yok.

Benim için de o durumdan kurtulmanın yöntemidir şiir. İroni ve eğer şiiri bozmayacaksa yeri geldiğinde küfür kullanmak kaçınılmaz bir durum. Sonra bizde yerginin, ironinin derin bir tarihi var. O miras elbette bir biçimde bizim şiirimize de yansıyor.

“İyidir Rakı” bunun iyi bir örneği sanıyorum…

Can Yücel’le Kuzguncuk’ta bir muhabbet olmuştu. Espriyle karışık “iyidir rakı, bütün kötü şeyler gibi” diye bir cümle kullanmıştım. Bunu duyunca, “Sana vasiyetimdir. Rakı şiiri yazmadan geberirsen seni öldürürüm” dedi. Bu konuşmadan sonra başladı bu şiir. Rakının özellikle edebiyatla uğraşanların hayatında, sofrasında önemli bir yeri var. Kendimi, arkadaşlarımı, diğer sarhoşları… uzun zaman rakının bizimle ilişkisini izledim. Türkiye’de rakı içenlerle ilgili ortak bir tema yakalamaya çalıştım.

Özgür Politika, 02-Aralık 2000

This entry was posted on Çarşamba, Temmuz 22nd, 2009 at 17:13 and is filed under Genel. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.